Problemler: oran, yüzde ve kâr zarar
TYT Temel Matematik testinin en çok soru gelen bölümü problemler. Oran orantı, yüzde, kâr zarar ve karışım sorularını tek bir yöntemle çözmeyi anlatıyor.
TYT Temel Matematik testinde problemler en geniş bölümdür ve her yıl birden çok soru buradan gelir. Konu başlıkları farklı görünse de çoğu soru aynı iki fikre dayanır: oran ve yüzde. Bu ikisini oturtan öğrenci kâr zarar, karışım ve işçi sorularını da aynı yöntemle çözer.
Oran ve orantı
İki çokluğun bölümü orandır. a/b = c/d eşitliğine orantı denir.
Doğru orantı: biri artarken öteki aynı katla artar. a/b = k sabit kalır.
Ters orantı: biri artarken öteki aynı katla azalır. a · b = k sabit kalır.
Örnek: a/3 = b/4 = c/6 ve a + b + c = 39 ise ortak oranı k diye yaz. a = 3k, b = 4k, c = 6k olur, toplam 13k = 39 ve k = 3. Böylece her çokluk tek bilinmeyene iner.
Yüzde
Bir sayının yüzde p'si, sayı çarpı p / 100'dür. Yüzde sorularında en güvenli yol çarpanla düşünmektir:
%20 artış: 1,20 ile çarp. %25 indirim: 0,75 ile çarp.
Art arda değişimlerde çarpanlar çarpılır. Önce %20 artırılıp sonra %25 indirilen fiyat 1,20 · 0,75 = 0,90 ile çarpılmış olur, yani fiyat %10 azalmıştır. Yüzdeleri toplayıp çıkarmak (20 - 25 = -5) yanlış sonuç verir.
Kâr ve zarar
Kâr ve zarar her zaman maliyet üzerinden hesaplanır.
Satış fiyatı = maliyet · (1 + kâr oranı)
Örnek: %25 kârla 750 TL'ye satılan malın maliyeti 750 / 1,25 = 600 TL'dir. Aynı mal %40 kârla 600 · 1,40 = 840 TL'ye satılır. Sık yapılan hata, kârı satış fiyatı üzerinden hesaplamaktır.
Karışım
Karışım sorularında tek bir değişmeyen çokluk aranır: saf madde miktarı.
Saf madde = karışım miktarı · oran
Örnek: %20 tuzlu 30 kg suda 6 kg tuz vardır. x kg tuz eklenince (6 + x) / (30 + x) = 0,40 olur ve x = 10 bulunur. Su eklenen sorularda tuz değişmez, tuz eklenen sorularda su değişmez; hangisinin sabit kaldığını önce yaz.
Sınavda yöntem
- Bilinmeyeni tek harfe indir. Oranlı sorularda ortak oranı k diye yazmak denklemi kısaltır.
- Yüzdeyi çarpana çevir. Artış ve indirimleri toplamak yerine çarp.
- Sabit kalanı bul. Karışımda saf madde, işçi sorusunda toplam iş sabittir.
- Sonucu kontrol et. Bulduğun değeri soruya geri koy; 40 soruluk testte bu birkaç saniye sürer ve yanlışı önler.
Prepared by Uğur Varlıklı
Kısa Ders Videosu
Deneme Sınavı
Alıştırma Testi
Kendini dene: anında sonuç ve açıklama.
1. a/2 = b/5 ve a + b = 28 olduğuna göre b kaçtır?
2. Bir ürünün fiyatı önce %10 artırılıp sonra %10 indiriliyor. Son fiyat ilk fiyata göre nasıl değişir?
3. %30 kârla 390 TL'ye satılan bir malın maliyeti kaç TL'dir?
4. %25'i tuz olan 40 kg tuzlu suya kaç kg su eklenirse tuz oranı %20 olur?
5. 4 işçi bir işi 9 günde bitiriyor. Aynı hızda çalışan 6 işçi bu işi kaç günde bitirir?
Bu konuda desteğe mi ihtiyacın var?
30 dakikalık ücretsiz tanışma görüşmesinde seviye belirlenir, kişiye özel bir çalışma planı kurulur.
Ücretsiz tanışma görüşmesi